महँगाई: सिस्तै सिस्तै…

मलाई पुरानो टीनको छानसंग वर्षापछि पानी टपक्दैगरेको याद छ — प्रत्येक दिन एकै ठाउँमा थोपा थोपा परिरहेको। पहिलो नजरमा, यो हानिरहित देखिन्थ्यो। तर वर्षौंमा, ती साना थोपाहरूले मुनिको ढुंगालाई बिस्तारै घिस्न थाल्छन्। कुनै एक थोपाले क्षति पुर्याउँदैन — यो निरन्तर, शान्त टपकाइले काम गर्छ। तपाईंले यो एक दिन, एक महिना, वा एक वर्षमा पनि थाहा पाउनुहुन्न। तर बिस्तारै, यसले तपाईंको बचतको मूल्य घटाउँदै जान्छ। यो मूल्यको यस ढिलो ह्रासलाई महँगाई भनिन्छ। यसको सरल अर्थ हो कि समयसँगै वस्तु र सेवाहरूको मूल्य — चामल, तरकारी, विद्यालय शुल्क, बस भाडा, औषधि — बढ्दै जान्छ। आजको एक सय रुपैयाँले दस वर्ष अगाडिको एक सय रुपैयाँले जे किन्थ्यो त्यो किन्न सक्दैन, र दस वर्षपछि झन् कम किन्न सकिन्छ।

आजीले आफ्नो बचत पछिल्लो पचास वर्षमा सधैं उही तरिकाले राख्नुहुन्थ्यो — सागौनको दराजमा एउटा टीनको बाकसमा सुरक्षित। उहाँ लाल बजारमा सब्जी बेचेर अलग्याएको बचतबाट दशकौंमा बिस्तारै थपिएको थियो। गत वर्ष उहाँ बित्नुभएपछि, परिवारले त्यो बाकसमा करिब दुई लाख रुपैयाँ फेला पार्‍यो। त्यो उहाँको विरासत थियो।

परिवारले दुखद रूपमा महसुस गर्‍यो कि त्यो पैसाले आज के किन्न सकिन्छ, उहाँकी हजुरआमाले बचत गर्न सुरु गर्नुभएको बेलासँग तुलना गर्दा। उही दुई लाख रुपैयाँले एकताका एउटा साना व्यवसाय खोल्न सक्थ्यो, अहिले राम्रो विद्यालयको भर्नाको खर्च पनि मुस्किलले धान्छ। पैसा हराएको होइन, तर यसको क्रय क्षमता सिस्तारै घट्दै गएको थियो।

हाम्रा हजुरबाआमाले यस्तो दुनियाँमा बाँच्नुभयो जहाँ मूल्यहरू बिस्तारै बढ्थे, त्यसैले घरमा नगद सुरक्षित राख्नु उचित लाग्थ्यो। आज मूल्यहरू छिटो बढ्दैछन् — इन्धनको लागत, पहाडसम्म सामान ढुवानी गर्ने शुल्क, र मैदानबाट आउने वस्तुहरूको बढ्दो लागतले। यसमाथि बढ्दो मूल्य थप्दा, परिवारको दैनिक बजेटमा पर्ने प्रभाव वास्तविक हुन्छ। यसरी बजारहरू दीर्घकालमा व्यवहार गर्दछन् — र त्यो विश्वसनीय कन्टूर, प्रत्येक वर्ष चुपचाप मूल्य गुमाउँदै जान्छ।

पहाडहरूले हामीलाई सिकाएका छन् — छानाको साना प्वालहरू ठूला बन्नुभन्दा पहिले ध्यान दिनुहोस्। सायद हाम्रो पैसाले पनि त्यही शान्त ध्यान पाउनु जरुरी छ। यो बिस्तारै, अनजानमा सर्दछ — जबसम्म हामीले महसुस गर्दैनौं यसले कति कम बोक्न सक्छ।